Συνεργασία για την Αλλαγή - Καποδίστριας II:Ποιός Δήμος Ιωαννιτών;

Καποδίστριας II:Ποιός Δήμος Ιωαννιτών;

Ιωάννινα 09/11/2009

Καταρχήν θέλω να υπογραμμίσω τη συμφωνία μου με τον Καποδίστρια Ι του 1998.Aνεξάρτητα από επιμέρους λάθη σχεδιασμού, θεωρώ πως αποτέλεσε μια τομή στα αυτοδιοικητικά πράγματα της χώρας και έδωσε μια αποφασιστική ώθηση στο θεσμό της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης. Αυτό βεβαίως αφορά πρωτίστως τα λεγόμενα ημιαστικά κέντρα και τις (αγροτικές) κοινότητες και λιγότερο τους μεγάλους Δήμους.

Ανεξάρτητα από το βαθμό στήριξης του εγχειρήματος από τις κυβερνήσεις (πάντα κατώτερο από τις πραγματικές ανάγκες αλλά και από τις θεσμικές δεσμεύσεις της ίδιας της μεταρρύθμισης), αλλά και από την αξιοποίησή του από τους νέους Δημοτικούς άρχοντες (διαφόρων «ταχυτήτων»), ο νέος θεσμός ενίσχυσε τον αυτοδιοικητικό λόγο και τις αντίστοιχες πρακτικές. Και μόνο το γεγονός ότι ως φιλοσοφία έχει υιοθετηθεί και από τη συντηρητική παράταξη, που τότε τον πολέμησε, δείχνει την ορθότητα της απόφασης.

Η ΝΔ επιχείρησε με τη διοικητική της μεταρρύθμιση, εκτός των άλλων, την εφαρμογή ενός Καποδίστρια ΙΙ, δηλαδή τη δημιουργία μεγαλύτερων Δήμων με συνενώσεις των υφισταμένων. Το ερώτημα που τίθεται εν προκειμένω είναι με ποια κριτήρια επιχειρείται η περαιτέρω διεύρυνση των Δήμων. Πολύ περισσότερο που (όπως υπογραμμίζεται και στη μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης της ΚΕΔΚΕ) δεν έχει γίνει μια αξιολόγηση της λειτουργίας του θεσμού, μόλις άλλωστε 10 χρόνια από την εφαρμογή του. Πέραν δηλαδή της εμπειρικής παρατήρησης «αδυναμιών» (μειωμένη χρηματοδότηση, ανεπάρκεια διοικητικών δομών), δεν έχει αιτιολογηθεί σοβαρά γιατί π.χ. ένας καποδιστριακός Δήμος που συνένωσε 10 Κοινότητες δεν τα πήγε καλά, και θα τα καταφέρει αν συνενώσει 20 ή 25;

Η πιθανή επίκληση περί δημιουργίας «οικονομιών κλίμακας» δεν μπορεί να σταθεί σοβαρά χωρίς τεκμηριωμένη μελέτη, πέραν του γεγονότος ότι η πολιτεία (ανεξαρτήτως κυβέρνησης) δεν τήρησε μέχρι σήμερα τις συμβατικές της υποχρεώσεις από τον Καποδίστρια Ι.Θα ήταν επομένως πολύ πιο λογικό να επιχειρηθεί μια διορθωτική κίνηση περιορισμένων αναδιατάξεων από δυσλειτουργίες που τυχόν έχουν παρατηρηθεί, παρά μια συνολική ανατροπή του χάρτη. Στην προοπτική αυτή οι επιμέρους ΤΕΔΚ θα μπορούσαν να εισηγηθούν τέτοιες αναδιατάξεις. Αντίθετα, μια προσέγγιση που ουσιαστικά είναι ένας εξαρχής σχεδιασμός με «ντιρεκτίβα» τη μείωση του αριθμού των Δήμων στο 1/3 των υπαρχόντων, δεν είναι μόνον αυθαίρετη αλλά υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από ό,τι ο Καποδίστριας Ι.

Και εξηγούμαι:Η θέση ότι η χώρα μας «αντέχει» μόνο 350 Δήμους (που φαίνεται να είναι ο στόχος της κυβέρνησης) δεν είναι της ίδιας τάξης πρόβλημα με αυτό του 1998. Τότε συνενώθηκαν κοινότητες (κυρίως) για να αποτελέσουν Δήμο. Τώρα η επιχειρούμενη αλλαγή είναι μόνον ποσοτική, στο μέτρο που υπάρχοντες Δήμοι καταργούνται απλώς για να γίνουν λιγότεροι. Πώς θα εξηγήσει κάποιος στους δημότες του Χ Δήμου του οποίου οι δημοτικές αρχές έκαναν μια καλή δουλειά τα τελευταία 10 χρόνια, ότι τώρα θα ενταχθούν σε έναν άλλο Δήμο, απλώς για να μεγαλώσει το μέγεθός του; Ας έρθουμε τώρα στην περίπτωση του Λεκανοπεδίου Ιωαννίνων.

Το 1998 εντάχθηκαν στο Δήμο Ιωαννιτών 3 όμορες κοινότητες (Μάρμαρα, Σταυράκι, Νεοχωρόπουλο) που «προσέφεραν» στο Δήμο κυρίως σημαντικές εκτάσεις γης. Δημιουργήθηκαν τότε στο Λεκανοπέδιο άλλοι 6 Δήμοι, εκ των οποίων ο Αγ. Δημήτριος (κυρίως αυτός), η Πασσαρώνα και (λιγότερο) η Εκάλη έχουν μεγάλο μέρος της έκτασής τους εκτός Λεκανοπεδίου. Πιθανόν ο σχεδιασμός εκείνος να είχε αρκετές αδυναμίες οι οποίες τώρα μπορούν να διορθωθούν. Κομβικό σημείο αποτελεί αναμφισβήτητα ο Δήμος Ιωαννιτών και ο προδιαγραφόμενος μελλοντικός του ρόλος. Από αυτόν οφείλει να ξεκινήσει ο σχεδιασμός για το Λεκανοπέδιο, που ωστόσο θα επηρεάσει αναπόφευκτα και τον υπόλοιπο Νομό (ίσως και την περιφέρεια).Το πρώτο ζήτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι αν ο Δήμος Ιωαννιτών έχει τις προϋποθέσεις (ή τις δυνατότητες) να μετατραπεί σε «μητροπολιτικό» Δήμο. Το κυριότερο πρόβλημά του είναι ο χαρακτήρας των όμορων Δήμων που είναι στην μεγάλη τους πλειοψηφία αγροτικοί, ενώ επιπλέον δεν υφίσταται ένα αστικό «συνεχές» μεταξύ ορισμένων Δημοτικών Διαμερισμάτων αυτών και του Δήμου Ιωαννιτών (με εξαιρέσεις όπως π.χ. η Ανατολή).

Ποια μπορεί να είναι τα επιχειρήματα των υποστηρικτών μιας τέτοιας προοπτικής; Τα επιχειρήματα που έχουν κατά καιρούς ακουστεί είναι η ενιαία διαχείριση των δικτύων, ο ενιαίος πολεοδομικός σχεδιασμός, η διαχείριση της λίμνης από έναν αυτοδιοικητικό φορέα. Κρίσιμα, αναμφισβήτητα, ζητήματα που ωστόσο είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν και διαφορετικά, αρκεί να υπάρχει σταθερή πολιτική βούληση από πολιτεία και αυτοδιοίκηση.

Γιατί δεν είναι αυταπόδεικτο ότι ο ενιαίος Δήμος θα τα διαχειριστεί εξ ορισμού αποτελεσματικά.

Επιχειρήματα κατά μητροπολιτικού δήμου

Ας εξετάσουμε τώρα και τα επιχειρήματα εναντίον της μετατροπής του Δήμου Ιωαννιτών σε Δήμο Λεκανοπεδίου. Αυτά στηρίζονται σε ορισμένα βασικά κριτήρια για την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση και πιο συγκεκριμένα για το τι είναι ένας Δήμος.

Το πρώτο είναι η κοινότητα συμφερόντων των κατοίκων του που προκύπτει από τη δομή της τοπικής οικονομίας. Για τους αστικούς Δήμους στην Ελλάδα η δομή αυτή είναι της βιοτεχνίας και της παροχής υπηρεσιών.

Το δεύτερο κριτήριο είναι αυτό των τρόπων ζωής ή της τοπικής κουλτούρας που προκύπτει από τις καθημερινές συνήθειες «εκτός δουλειάς».

Ένα τρίτο, είναι η σχέση με το περιβάλλον που συνδέεται πρωταρχικά με τον χώρο, δομημένο και μη.

Θα μπορούσαμε συμπληρωματικά, ειδικά για την περιφέρεια, να προσθέσουμε και ένα κριτήριο «σχετικής ισορροπίας» με τους υπόλοιπους Δήμους. Στη βάση των ανωτέρω κριτηρίων προκύπτει ότι η επέκταση του Δήμου Ιωαννιτών σε όλο το Λεκανοπέδιο δημιουργεί πολύ περισσότερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι λύνει.

Πιο συγκεκριμένα: Η δομή της οικονομίας στο Δήμο Ιωαννίνων είναι διαφορετική από αυτή των Δ.Δ. του Λεκανοπεδίου με εξαίρεση την Ανατολή και ίσως το Πέραμα και την Κατσικά. Τα υπόλοιπα είναι κατ’ εξοχήν αγροτικά. Η διαπίστωση αυτή ισχύει και στην περίπτωση του κριτηρίου της τοπικής κουλτούρας. Η έννοια του Δημότη επομένως διαφοροποιείται σαφώς (συμφέροντα, αντιλήψεις, συνήθειες) μεταξύ αστικών και αγροτικών πόλων, και αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να ανατραπεί «από τα πάνω». Κατ’ αναλογίαν διαφορετική είναι και η σχέση με το περιβάλλον, που συνιστά έναν από τους βασικούς τομείς ευθύνης της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης.Η υποτιθέμενη «κοινότητα συμφερόντων» ή «γεωγραφική» ενότητα του Λεκανοπεδίου, όπως την περιέγραψε πέρυσι ο Δήμαρχος στο Δημοτικό Συμβούλιο, προδιαγράφοντας κατά κάποιο τρόπο και τη μορφή του μελλοντικού Δήμου Ιωαννιτών, ουσιαστικά δεν υφίσταται. Προφανώς υπάρχουν ή μπορεί να χρειαστούν κοινές λειτουργίες στο Λεκανοπέδιο (δίκτυα υποδομών κυρίως), αυτές όμως αφενός καλύπτουν μόνο ένα μέρος των δραστηριοτήτων της αυτοδιοίκησης αφετέρου μπορούν να αντιμετωπιστούν, πιθανόν και αποτελεσματικότερα, σε διαδημοτική βάση. Να τονιστεί επιπλέον ότι το περιφερειακό Χωροταξικό και το υπό εκπόνηση Ρυθμιστικό του Λεκανοπεδίου είναι εργαλεία που αντιμετωπίζουν παρόμοια ζητήματα.

Επομένως άλλης τάξης ζήτημα είναι η ενιαία αντιμετώπιση των βασικών προβλημάτων του Λεκανοπεδίου και άλλης η δομή της αυτοδιοίκησης σ’ αυτό. Με άλλα λόγια τα δύο ζητήματα τέμνονται αλλά δεν επικαλύπτονται.Με ένα Δήμο Λεκανοπεδίου ενισχύονται ακόμη περισσότερο οι περιφερειακές ανισορροπίες.

Όταν ο νέος Δήμος θα συγκεντρώνει το 80% των κατοίκων του Νομού, καταλαβαίνουμε εύκολα τις συνέπειες για τους υπόλοιπους, πραγματικές και «ψυχολογικές». Ακόμη περισσότερο, περιορίζονται οι όποιες δυνατότητες συμμετοχής των πολιτών στα τοπικά δρώμενα. Μπορούμε έτσι να φανταστούμε, μεταξύ άλλων, ένα Δημοτικό Συμβούλιο όπου οι πολίτες της πόλης των Ιωαννίνων θα είναι μειοψηφία (παρά το γεγονός ότι η πόλη θα συγκεντρώνει το 75% των κατοίκων του Δήμου) ή ότι τα περισσότερα από τα Δημοτικά Διαμερίσματα δεν θα έχουν εκπροσώπους σ’ αυτό.

Τέλος ένα κρίσιμο ζήτημα αφορά τον ζητούμενο στρατηγικό αλλά και επιχειρησιακό σχεδιασμό του Δήμου Ιωαννιτών για τα επόμενα χρόνια. Είναι σαφές ότι οι δυνατότητες και οι προοπτικές του Δήμου σχετίζονται με μια πολιτική εξωστρέφειας και έκθεσης στον «ανταγωνισμό» (με τις απαραίτητες συμμαχίες) τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Αυτό συνεπάγεται επικέντρωση δυνάμεων και πόρων σε ανάλογη κατεύθυνση. Η πιθανή επέκταση του Δήμου σε όλο το Λεκανοπέδιο, εκτός όσων προαναφέρθηκαν, συνεπάγεται και έναν εσωστρεφή προσανατολισμό για μια μεγάλη, αν συνυπολογίσουμε και την άθλια οικονομική κατάσταση του Δήμου, περίοδο, με αμφίβολα μάλιστα αποτελέσματα και σίγουρα με την απώλεια σημαντικών ευκαιριών ανάπτυξης.

Συμπέρασμα: Η επέκταση του Δήμου Ιωαννιτών σε ολόκληρο το Λεκανοπέδιο θα δημιουργήσει πολύ περισσότερα και σοβαρότερα προβλήματα από όσο υποτίθεται ότι θα λύσει. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η σημερινή κατάσταση πρέπει να μείνει αμετάβλητη. Ένας γόνιμος διάλογος από όλους τους εμπλεκόμενους είναι βασική προϋπόθεση για τη λήψη της καλύτερης δυνατής απόφασης.

ΣΙΑΚΑΡΗΣ ΝΤΙΝΟΣ

ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ