Συνεργασία για την Αλλαγή - ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΕΝΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ & ΤΟΠΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΟΝ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ.

ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΕΝΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ & ΤΟΠΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΟΝ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ.

Ιωάννινα 11/06/2008

Η διατροφική κρίση των τελευταίων ημερών είναι συνέχεια μιας σειράς κρίσεων που εμφανίστηκαν τα τελευταία 20 χρόνια στην χώρα μας, και δυστυχώς ακόμα και σήμερα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν.

Αν πραγματοποιήσει κάποιος ένα γκάλοπ τις τελευταίες μέρες, θα διαπιστώσει ότι η ερώτηση με το μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης είναι η πρόταση «άραγε τι τρώμε;». Με την ερώτηση αυτή γίνεται αντιληπτό ότι η πολιτεία έχει κατασκευάσει έναν απογοητευμένο καταναλωτή ο οποίος αποδέχεται τα πάντα χωρίς αντίδραση, και όλα αυτά γιατί δεν έχει καμία ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα του.

Με την βοήθεια των Ευρωπαίων αναδείχτηκε ένα διατροφικό πρόβλημα, το οποίο η Ελλάδα αποκλείεται να κατάφερνε να το εντοπίσει. Τι είναι λοιπόν αυτό που οδηγεί το κράτος σε όλη αυτή την πορεία ανικανότητας?

Φταίει μόνο ο εκάστοτε ελεγκτικός μηχανισμός (ΕΦΕΤ) ή μήπως και οι τοπικοί παράγοντες έχουν βάλει το χεράκι τους για να διαιωνίζουν μια χαώδη κατάσταση, φοβούμενοι πολλές φορές από το πολιτικό κόστος. Έφτασε λοιπόν η ώρα η τοπική εξουσία να λάβει επιτέλους μέτρα και να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, σε ένα θέμα που αφορά την ανθρώπινη υγεία.

Η ενασχόληση μου με τα τρόφιμα την τελευταία δεκαετία, με βοήθησε στο να αποκτήσω μια πλήρη άποψη για τον χώρο των τροφίμων, και να κατανοήσω ότι τελικά υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, αρκεί βέβαια να υπάρχει συνεργασία μεταξύ πολιτικής εξουσίας, φορέων και επιχειρηματιών.

Υπήρξε στιγμή που στην πόλη μας κάποιοι ακούγοντας τον όρο «χάσπ» (HACCP:Hazard Analysis Critical Control Points) νόμιζαν ότι είχε κάποια σχέση με τα αρχικά της πρώην Σοβιετικής ένωσης. Από τότε όμως μέχρι τώρα πολλά έχουν αλλάξει και οι επιχειρήσεις τροφίμων αρχίζουν σιγά-σιγά να προσαρμόζονται στην Ευρωπαϊκή νομοθεσία, παρόλο που αυτή αποτελεί πραγματικότητα από τον Απρίλιο του 2004. Οι μόνοι όμως που συνεχίζουν να έχουν άγνοια κινδύνου είναι οι καταναλωτές οι οποίοι είναι ανημέρωτοι και κατά συνέπεια απροστάτευτοι στις επικίνδυνες διαθέσεις επιτήδειων.

Δεν είναι λοιπόν αυτοσκοπός η εμφάνιση διατροφικών κρίσεων για να δούμε την γύμνια των κρατικών μηχανισμών στο τομέα της υγιεινής των τροφίμων.

Πιο συγκεκριμένα από το 1967 και μετά έχουν κάνει την εμφάνιση τους γύρω στους 40 παθογόνους παράγοντες ανάμεσα τους οι μυκοτοξίνες, τα νιτρικά, οι διοξίνες, τα πρόσθετα, το ακρυλαμίδιο και πολλά άλλα. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να οφείλουν την εμφάνιση τους στην πρώτη ύλη του προμηθευτή ή στις συνθήκες υγιεινής που υπάρχουν στην επιχείρηση που μεταποιεί το τρόφιμο (συσκευαστήριο, τυποποιητήριο) και στην επιχείρηση που το εμπορεύεται ή το διανέμει.

Ποιος ο ρόλος όμως των τοπικών αρχών στον έλεγχο της υγιεινής μέσα στην πόλη; δηλαδή στις επιχειρήσεις που επεξεργάζονται τρόφιμα αλλά και σε αυτές που τα διανέμουν και τα εμπορεύονται.

Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά προβλήματα και τις λύσεις που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν.

 Ας ξεκινήσουμε με το πιο απλό, την έκδοση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας. Εδώ ο επιχειρηματίας μπορεί να αποκτήσει την πολυπόθητη άδεια, έχοντας τηρήσει όλα τα κριτήρια της νομοθεσίας που αφορούν διαστάσεις χώρων, όχι όμως και τα κριτήρια που απαιτεί ο κώδικας ορθής υγιεινής πρακτικής. Το αποτέλεσμα είναι ο εκάστοτε υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων να αναγκάζεται να τροποποιεί τις εγκαταστάσεις, επιβαρύνοντας την επιχείρηση με νέα έξοδα ή έχοντας τον φόβο των προστίμων από τις αρμόδιες αρχές.

 Κατά την έναρξη λειτουργίας μιας επιχείρησης τροφίμων σπάνια ο επιχειρηματίας ζητάει τις συμβουλές ενός επιστήμονα τροφίμων κάτι που τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες πρακτικές κατά την παρασκευή και προετοιμασία τροφίμων (εστιατόρια)

 Οι περισσότερες επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να έχουν τεχνικό ασφαλείας ο οποίος τους ενημερώνει για τα θέματα ασφαλείας των εργαζομένων αλλά όχι για την ασφάλεια των τροφίμων. Είναι απαράδεκτο να μη λαμβάνεται μέριμνα για την υγιεινή και την ασφάλεια των τροφίμων σε μια εποχή όπου κυριαρχούν τα διατροφικά σκάνδαλα.

 Το προσωπικό των δημοτικών και δημόσιων επιχειρήσεων που απασχολούνται με τα τρόφιμα και με τις επιχειρήσεις τροφίμων (π.χ εστιατόρια, φούρνοι, εργαστήρια κ.α) πολλές φορές δεν είναι εκπαιδευμένο στους κανόνες υγιεινής των τροφίμων, και έχει πλήρη άγνοια για τους κινδύνους που αναπτύσσονται σε κάθε επιχείρηση.

 Η εφαρμογή Συστημάτων Διαχείρισης της Ασφάλειας των Τροφίμων (ISO 22000-HACCP) είναι μεν πραγματικότητα τα τελευταία χρόνια, αλλά είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστούν σε μικρές επιχειρήσεις που λειτουργούν μέσα στην πόλη.

 Η διανομή των τροφίμων μέσα στα όρια της πόλης πραγματοποιείται καθόλη την διάρκεια της ημέρας και με όλους τους τρόπους. Είναι χαρακτηριστικό ότι αν σταθούμε σε κεντρικά σημεία της πόλης και παρατηρήσουμε την διανομή τροφίμων, θα δούμε με τα μάτια μας ευπαθή τρόφιμα να μεταφέρονται μέσα σε πορτ παγκάζ αυτοκινήτων, ή κατεψυγμένα σε απλά ισοθερμικά αυτοκίνητα. Επίσης μπορεί να παρατηρήσουμε τρόφιμα να περιμένουν έξω από εστιατόρια ή άλλους χώρους μαζικής εστίασης περιμένοντας τον ιδιοκτήτη να ανοίξει το μαγαζί. Αυτό σημαίνει ότι τα τρόφιμα φτάνουν στο τελικό στάδιο πριν την κατανάλωση, αλλοιωμένα τόσο μικροβιολογικά όσο και ποιοτικά.

 Επίσης για πολλές επιχειρήσεις που χειρίζονται προϊόντα τα οποία είναι άμεσης κατανάλωσης για τον άνθρωπο όπως παγάκια, αναψυκτικά και ποτά οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς και η τήρηση συστημάτων ασφάλειας των τροφίμων μηδαμινή.

 Ταυτόχρονα η ενημέρωση των καταναλωτών για την εποχικότητα των τροφίμων είναι ελλιπέστατη με αποτέλεσμα να καταναλώνουμε φρούτα και λαχανικά πολλές φορές ποτισμένα με φυτοφάρμακα ή ακόμα και με αντισυλληπτικά όπως πρόσφατα γράφτηκε σε αθηναϊκές εφημερίδες για τα μαρούλια σε περιοχή της Ηπείρου.

 Τέλος σε αντίθεση με τους κανόνες υγιεινής αλλά και με την τουριστική πολιτική , παρατηρούμε τους καλοκαιρινούς μήνες να συλλέγονται τα σκουπίδια τις ώρες που είναι σε πλήρη λειτουργία τα εστιατόρια της πόλης μας. Δεν γνωρίζω αν αυτή είναι μια καινούργια πρακτική τουριστικής προσέγγισης από τον Δήμο Ιωαννιτών, το να απολαμβάνεις το γεύμα σου έχοντας δίπλα σου το σκουπιδιάρικο.

Όλα τα παραπάνω δεν είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν περιμένοντας μια νέα διατροφική κρίση, αλλά με μικρά και έμμεσα μέτρα που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν ακόμα και από την παρούσα δημοτική αρχή.

Χαρακτηριστικά να αναφέρω μερικά όπως:

- Τροποποίηση κανονισμών κατά την έκδοση άδειας λειτουργίας μιας επιχείρησης τροφίμου στα όρια της πόλης, με υποχρεωτική υπογραφή από εξειδικευμένο επιστήμονα τροφίμων, ο οποίος θα ελέγξει αν τηρούνται όλοι οι κανόνες υγιεινής και ασφάλειας των τροφίμων, έχοντας κομμάτι της ευθύνης. Εδώ θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη τόσο η εμπειρία του άτομου όσο και οι εκπαιδευτικές γνώσεις του.

- Θα μπορούσε ο Δήμος να δημιουργήσει ένα μητρώο καταγραφής επιστημόνων από όπου οι επιχειρήσεις τροφίμων θα αντλούν τα απαραίτητα στοιχεία αναζήτησης αυτών των ανθρώπων.

- Θα μπορούσε να ορισθεί υπεύθυνος για την ασφάλεια των τροφίμων σε κάθε επιχείρηση, ο οποίος να ενημερώνει την επιχείρηση για τις νέες πρακτικές, για τις αλλαγές στην νομοθεσία, καθώς και για την αντιμετώπιση κρίσεων, στα πρότυπα του τεχνικού ασφαλείας. Ο υπεύθυνος θα πρέπει και εδώ να έχει την ανάλογη εκπαίδευση.

- Ο δήμος θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν οδηγό υγιεινής για όλες τις επιχειρήσεις τροφίμων της πόλης, ο οποίος θα περιέχει τους βασικούς κανόνες υγιεινής και τα απαραίτητα κριτήρια λειτουργίας (παράδειγμα Δήμου Πατρών) . Ταυτόχρονα θα μπορούσε να δημιουργήσει μια σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ημερίδων για τα οποία θα ήταν υποχρεωτική η παρακολούθηση τους, τόσο κατά την έναρξη δραστηριότητας όσο και κατά την λειτουργία της κάθε επιχείρησης τροφίμων.

- Θα μπορούσε να οριστεί συγκεκριμένο ωράριο διανομής τροφίμων στην πόλη (όπως γίνεται σε αρκετές Ευρωπαϊκές πόλεις), το οποίο θα ήταν ενιαίο για όλους και θα οδηγούσε ακόμα και στην άμβλυνση άλλων προβλημάτων της πόλης όπως το κυκλοφοριακό. Ταυτόχρονα θα έπρεπε και οι επιχειρηματίες να οργανώνουν καλύτερα τις παραγγελίες τους, να γίνονται πιο ουσιαστικοί και να συνδράμουν στην υγιεινή παρέχοντας όλους τους απαραίτητους πόρους (φορτηγά ψυγεία)

- Η αποκομιδή των σκουπιδιών να πραγματοποιείται συγκεκριμένες ώρες και όχι τις ώρες που οι επιχειρήσεις μαζικής εστίασης βρίσκονται σε πλήρη λειτουργία.

- Επίσης θα μπορούσαν να δοθούν κίνητρα στους σωστούς επιχειρηματίες, από άποψη υγιεινής τροφίμων, οι οποίοι εκσυγχρονίζονται και καταναλώνουν πόρους για την ασφάλεια των τροφίμων σε αντίθεση με άλλους που αποτελούν κίνδυνο για την δημόσια υγεία. Παράλληλα και ο ελεγκτικός μηχανισμός να λειτουργεί με ισονομία και ακεραιότητα ευθύνης.

Συμπέρασμα

Τελικά διαβάζοντας όλα τα παραπάνω μας έρχεται πάλι στο μυαλό η ερώτηση: όταν ένα τρόφιμο βρίσκεται στην αγορά μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η κατανάλωση του είναι ασφαλής;

Δυστυχώς όχι.

Η διαδικασία παραγωγής, παρασκευής και διάθεσης των τροφίμων έχει γίνει πλέον τόσο περίπλοκη που υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι. Εκείνο που θα μπορούσε να μας προστατεύσει είναι η εφαρμογή της «Αρχής της Προφύλαξης», την οποία η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει αλλά πρακτικά για λόγους κόστους δεν την εφαρμόζει. Με απλά λόγια η «Αρχή της Προφύλαξης» σημαίνει ότι προτιμώ να μη βγάλω ένα προϊόν στην αγορά, αν δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι είναι ασφαλές.

Μπορεί όμως να γίνουν σημαντικά βήματα από τις τοπικές αρχές και κυρίως από τον Δήμο Ιωαννιτών, με κατεύθυνση την ασφάλεια των τροφίμων και να μην περιμένουμε τις επιταγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και την εμφάνιση τροφικών δηλητηριάσεων στην πόλη μας, οι οποίες θα αποβούν αρκετά επώδυνες για τον τουρισμό της.

Παπαδόπουλος Δημήτριος

MSc Γεωπόνος

Μέλος της γραμματείας της παράταξης

για τον Δήμο Ιωαννιτών «Συνεργασία για την Αλλαγή»